15 aprel – görkəmli alim, akademik, oftalmoloq və böyük humanist Zərifə Əliyevanın anım günüdür. Bu tarix yalnız bir şəxsiyyətin xatirəsinin yad edilməsi deyil, həm də Azərbaycan tibb elminin inkişafına həsr olunmuş şərəfli bir ömrün dəyərləndirilməsidir. Zərifə xanım Əliyeva öz fəaliyyəti ilə Azərbaycan səhiyyəsinin formalaşmasında və inkişafında mühüm rol oynamış, elm və praktikanı vəhdətdə birləşdirən nadir simalardan biri kimi tarixə düşmüşdür.
Zərifə Əliyeva 1923-cü ildə Naxçıvanın Şahtaxtı kəndində ziyalı ailəsində dünyaya göz açmışdır. Uşaqlıqdan elmə, təhsilə və insanlara xidmətə böyük maraq göstərən Zərifə xanım 1942-ci ildə orta məktəbi uğurla bitirmişdir. Həmin ildə o, Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olmuş və 1947-ci ildə bu ali təhsil ocağını əla qiymətlərlə başa vurmuşdur.
Ali təhsilini uğurla başa vurduqdan sonra o, tibb sahəsində ixtisaslaşmağa qərar vermiş və xüsusilə oftalmologiya sahəsinə maraq göstərmişdir. Bu seçim təsadüfi deyildi – həmin dövrdə Azərbaycanda göz xəstəlikləri, xüsusilə traxoma geniş yayılmış və ciddi ictimai sağlamlıq problemlərindən biri idi.
Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyəti Azərbaycan səhiyyəsinin inkişafında mühüm mərhələ təşkil edir. O, 1949-cu ildən etibarən Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda fəaliyyətə başlamış, daha sonra aspirantura təhsili alaraq elmi tədqiqatlarını dərinləşdirmişdir. Onun əsas tədqiqat istiqamətlərindən biri traxoma xəstəliyi olmuşdur. Zərifə xanım bu xəstəliyin müalicəsi və profilaktikası sahəsində mühüm nailiyyətlər əldə etmiş, xəstəliyin geniş yayılmasının qarşısının alınmasına ciddi töhfə vermişdir. Alim həmçinin peşə fəaliyyəti ilə bağlı yaranan göz xəstəliklərinin öyrənilməsi sahəsində də böyük işlər görmüşdür. Kimya və sənaye sahələrində çalışan insanların görmə orqanlarına təsir edən amilləri araşdıraraq, bu sahədə yeni müalicə və profilaktika üsulları təklif etmişdir. Zərifə Əliyeva təkcə praktik həkim deyil, həm də məhsuldar alim idi. O, 150-yə yaxın elmi əsərin, monoqrafiyaların və dərsliklərin müəllifi olmuş, oftalmologiya elminin inkişafına sanballı töhfələr vermişdir.
XX əsrin ortalarında Azərbaycan səhiyyəsi əsasən profilaktik yanaşmaya əsaslanan sovet modelindən istifadə edirdi və bu dövrdə həkimlərin rolu xüsusilə böyük idi. Belə bir şəraitdə Zərifə Əliyeva kimi alimlərin fəaliyyəti səhiyyənin həm elmi, həm də praktiki inkişafına güclü təkan verdi. Onun fəaliyyəti nəticəsində oftalmologiya sahəsi ölkədə yeni mərhələyə qədəm qoydu, müasir müalicə üsulları tətbiq edildi və həkim kadrlarının hazırlanmasına xüsusi diqqət yetirildi. Zərifə xanım həm də pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olaraq gənc həkimlərin yetişməsində böyük rol oynamışdır.
Zərifə Əliyeva yalnız alim kimi deyil, həm də yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik insan kimi tanınırdı. Onun humanizmi, xəstələrə göstərdiyi diqqət və qayğı, peşəsinə olan sədaqəti onu xalq arasında böyük hörmətə layiq etmişdir. O, elmə və insanlığa xidmət etməyi həyatının əsas məqsədi kimi seçmiş, bütün ömrünü Azərbaycan səhiyyəsinin inkişafına həsr etmişdir. Bu baxımdan onun fəaliyyəti təkcə tibbi nailiyyətlərlə deyil, həm də mənəvi örnəkliklə zəngindir.
Zərifə Əliyeva yüksək mövqeyinə baxmayaraq, həmişə sadəliyi, təvazökarlığı və səmimiliyi ilə seçilmişdir. Bu xüsusiyyətlər Heydər Əliyevin də ailə dəyərlərinə olan münasibətinə təsir etmiş, onların ailəsi cəmiyyət üçün nümunəvi modelə çevrilmişdir. O, həm ailə başçısı kimi, həm də alim və həkim kimi balanslı həyat sürərək böyük hörmət qazanmışdır. Ulu Öndər Heydər Əliyev Zərifə xanım Əliyeva haqqında demişdir: “Deyirlər, xoşbəxtlik nisbi anlayışdır və dünyada tam xoşbəxt olan insan yoxdur. Amma Tanrı tərəfindən seçilmiş elə şəxslər də var ki, sağlığında insanların rəğbətini, sevgisini qazanan, bu dünyayla vidalaşandan sonra isə tarixdə özünə əbədi şərəfli ad qoyan xoşbəxt insanlardan olur. Elə o da öz adını tarixin səhifələrində əbədiləşdirən, xatirələrdə hər zaman hörmətlə anılan, sayğı ilə yada salınan unudulmaz şəxsiyyətlərdən oldu. Çünki böyük Yaradan ona elə böyük ürək bəxş edib, qəlbinə elə parlaq bir nur çiləmişdi ki, onunla rastlaşan, ünsiyyətdə olan hər bir kəs ilk növbədə özündə ümid, təsəlli, inam, sakitlik tapar, könülləri xeyirxahlıq şəfəqinin şölələri ilə işıqlanardı. O, insanları sevərdi, heç vaxt heç kimi incitməz, heç kimi naümid qoymaz, heç kimə kömək etməkdən imtina etməzdi”. Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyəti son dərəcə məsuliyyətli və çətin dövrləri əhatə edirdi. Belə bir zamanda Zərifə xanım onun ən böyük mənəvi dayağı olmuşdur. O, həyat yoldaşının gərgin iş rejimini anlayışla qarşılayır, ona səbir, güc və ruh yüksəkliyi verirdi. Zərifə xanımın müdrikliyi və sakit xarakteri ailədə sabitlik yaradır, bu isə Heydər Əliyevin dövlət idarəçiliyində daha inamla fəaliyyət göstərməsinə kömək edirdi.
Zərifə Əliyeva ailədə ana kimi də mühüm rol oynamışdır. Onun övladlarına aşıladığı dəyərlər, xüsusilə vətənə bağlılıq, zəhmətkeşlik və sadəlik prinsipləri ailənin gələcək nəsillərinə də sirayət etmişdir. Bu baxımdan Cənab İlham Əliyevin formalaşmasında da Zərifə xanımın təsiri xüsusi qeyd olunur. Prezident İlham Əliyev Zərifə xanım Əliyeva haqqında demişdir: “Mənim anamın həyat fəlsəfəsinin köklərini, hər şeydən əvvəl onun uşaqlığında axtarmaq lazımdır. O bizə tez-tez deyərdi ki, uşaqlıq - insan həyatının çox mühüm dövrüdür və heç nə bu dövrü əvəz edə bilməz. Uşaqlıq - insanın ömrü boyu təkrar-təkrar müraciət etdiyi dünyadır. İnsan xeyirxahlığın, şəfqətin nə olduğunu uşaqlıqda dərk edir. O, çox xoşbəxt uşaq olub, uşaqlıq onun yaddaşında məhəbbət və əziz xatirələr mənbəyi kimi qalmışdı”.
Akademik Zərifə Əliyevanın həyat yolu Azərbaycan səhiyyəsinə və tibb elminə xidmətin parlaq nümunəsidir. Onun keçdiyi yol, qazandığı nailiyyətlər və yetişdirdiyi kadrlar bu gün də öz aktuallığını qoruyur. 15 aprel – onun anım günü – hər bir azərbaycanlı üçün yalnız xatirə günü deyil, həm də elmə, insanlığa və vətənə xidmətin simvolu kimi dəyərləndirilir. Zərifə Əliyevanın zəngin elmi irsi və humanist fəaliyyəti Azərbaycan səhiyyəsinin inkişaf tarixində silinməz iz qoymuş və gələcək nəsillər üçün örnək olaraq qalmaqdadır.
Qasımov Səyavuş Kamran oğlu, Avrasiya Universitetinin rektoru, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
